Kurumsal yatırımcı
Franchise zincirleri kuruluş-gelişme-yayılma dediğimiz üç aşamada gelişiyor. Bu aşamalar tırtıl- koza-kelebek gibi belirgin değil, zincir aynı görünüyor ama yapısı kökten değişiyor. Yönetim kadrosu, çalışma sistemi, tedarik zinciri, yayılma gücü, reklam bütçesi, marka algısı, maddi gücü, zincir büyüdükçe gelişiyor. Değişim zincirin yönetiminden başlıyor.
· Kuruluş aşamasında az para, çok çaba gerekiyor. Konsept olgunlaşıyor, müşteri ürünü, fiyatı benimsiyor, şube açılarak, franchise verilerek zincirleşme başlıyor.
· Gelişme aşamasında az para, çok beceri gerekiyor. Konsept talep ve rekabet doğrultusunda şekilleniyor, yer seçimi, dekor, ekipman, standartlar, eğitim, vb. ile yayılmaya hazır hale geliyor.
· Yayılma aşamasında çok para, güçlü kadro gerekiyor. Konsept sistemli çalışıyor, kadrolaşıyor, Türkiye’de yapılanıyor, çevre ülkelere yayılıyor.
Franchise zincirinin hangi aşamada olduğunu, basitçe işletmelerinin sayısı gösteriyor. Genelde kuruluşta tek haneli (1-9), gelişmede iki haneli (10-99), yayılmada üç haneli (100+) sayılara ulaşır ve kurumsallaşır. Elbette sayı tek gösterge değil, basit çiğköfte zinciri yüzlerce yer açsa bile hala gelişme aşamasında kalabilir, büyük otel zinciri onlarca noktayla kurumsallaşabilir.
Zincirin patronunun vizyonu, yönetim tarzı, yatırım gücü, kazanç beklentisi zincirin aşamasını belirliyor. Genelde kuruluş aşamasında “esnaf”, gelişme aşamasında “girişimci”, yayılma aşamasında “yatırımcı” gibi davranması gerekiyor. Dükkan işletmek esnafın işidir, emek, sabır, güleryüz gerekir. Zincirleşmek girişimcinin işidir, ilişki, insan, kaynak yönetimi gerekir. Kurumsallaşma yöneticinin işidir, ciro, kadro, yönetim tekniği gerekir.
Girişimcinin becerisi zincirin kaderini belirler. Esnaf, işadamı, yatırımcı niteliğine sahip girişimciler birbirinin işini yapamaz, yapsa para kazanamaz. Holding patronu dükkan açsa başında duramaz batırır. Onun da varisi gereken niteliklere sahip değilse holdingi batırır. Organizasyon becerisi olan cevval girişimci işi hızlı büyütür, ama sabırlı ve istikrarlı değilse batırır. Hazır iş fayda etmez, aile şirketlerinin çoğu üçüncü kuşakta batıyor. Hazır para fayda etmez, piyango talihlilerinin hemen hepsi birkaç yılda her şeyini kaybediyor. Para kazanmayı sağlayan, girişimcinin işin gerektirdiği niteliklere sahip olmasıdır.
Zincirler bu nedenle el değiştirir. Hangi aşamada kim daha verimli yönetecekse, zinciri o devralır. Oluşma aşamasından gelişme aşamasına geçerken kurucusu girişimci ortak alır veya zincirini satar. Kurumsallaşma aşamasına geçerken zincir, holding veya fon gibi, güçlü sermayesi, yönetim kadrosu olan kurumlara satılır. Her aşamada en iyi yönetecek olan almalıdır. Kuruluşta deneyim-emek-sabır, gelişmede beceri-ilişki-organizasyon, yayılmada para-kadro-sistem önem kazanıyor Her aşamayı tamamlayan karını ekleyip bir sonrakine satmalıdır. Herkes için en karlısı budur. Zamanı geldiğinde devretmeyen patron şirketini yönetemez, para kazanamaz, rakipleri karşısında ezilir.
Perakende sanayiden daha karlıdır, çünkü düşük ciroyla ev geçindirmek zorundadır. Yatırılan para perakendede 3-5 yılda, sanayide 8-12 yılda geri döner, üstelik nakit tahsilat yapıldığı için riski azdır. Büyük sermaye perakendeye girmeyi ister, ancak oluşma veya gelişme aşamasını yönetemez, kurumsallaşmış zinciri alır. Zincir aşamaları geçtikçe fiyatı artar, kuruluş aşamasında 3-4 yıllık, gelişme aşamasında 6-8 yıllık, yayılma aşamasında 10-12 yıllık karını verecek alıcı bulunur.
“Baş ol da soğan başı ol” diye atasözümüz var. Esnaf bu anlayışla zincirleşiyor. Üçbini geçen zincir sayısıyla ABD’yi geçtik. Ama zincir başına işletme sayısı bizde 20’nin altında, ABD’de 200’ün üstünde. Herkes zincirini kurumsal yatırımcıya satma peşinde. Ama kurumsal yatırımcı kurumsallaşmayanı almaz.
Tavsiyem, önceliği yayılmaya değil kurumsallaşmaya verin. Danışmanlık alın, ortak alın, yönetici alın, kurumsallaşın. Zincirinizin çalışma verimini ölçün, zayıf yanlarını bulup düzeltin.