Geçen sayımızda adı büyük kendi küçük meşhurları konu etmiştik ve dışa açılma için franchise sisteminin kullanılabileceğini söylemiştik. Bu ay bunun yollarını anlatmaya çalışacağız. Nasıl hareket etmeli? Neye öncelik vermeli? Kimi izlemeli? Franchise tekniklerini etkin kullanmak için ne yapmalı? Basit bir yol haritası çıkaralım.
Geçilecek duraklar, temel olarak beş adımda toplanabiliyor.
1) Verimlilik
2) Karlılık
3) Tanımlanma
4) Deneme
5) Satma
İlk adım, kesinlikle işin verimli hale getirilmesi. Kendi işletmesi kar ederken franchise alanlarına zarar ettiren bir sürü iş var. Çünkü eski ve tanınmış işletmenin eksiklerini yerin avantajı veya müşterinin alışkanlığı örtüyor olabilir. İşin bir bütün olarak yönetim vb pazarlama teknikleri kullanılarak ele alınması ve geliştirilmesi şart. Rakiplerinden daha hızlı ve daha ucuza tedarik edebilmeli, daha verimli üretebilmeli, daha etkin pazarlama yapabilmeli, müşteriye daha yakın olabilmeli. Yani işin piyasaya göre bir farkı, bir üstünlüğü, bir karlılığı olmalı. Ancak bundan sonra franchise verilebilir.
İkinci adım, işin yatırımcı için karlı hale getirilmesi. Franchise alanların temel amacının kar etmek olduğunu gözden kaçırmamalı. Genellikle franchise verenle alan arasında bir çatışma yaşanıyor. Ya malın bir kısmı merkezden sağlanıyor, veya merkeze çeşitli adlar altında ödeme yapılıyor. Sonuçta karlılık tatmin edici düzeyden uzaklaşabiliyor. Sistemden kaçmalar başlıyor. Ancak başka şansı olmayan “beceriksizler” zincire katılıyor. Kaçanlar arkasından olumsuz konuşuyor. İş günden güne daha karamsar bir görünüm sergiliyor. Buna meydan vermemek gerek. Franchise verenin karlılığının yanı sıra Franchise alanların karlılığını da gözetmek gerek.
Üçüncü adım, işin yazılı olarak tanımlanması. Üstünlüğü sağlayan yöntemlerin, kuralların, prosedürlerin bir el kitabı halinde toplanması. Gereksiz teferruattan kaçınılarak işe yarar “hilelerin” ve “püf noktalarının” belirlenmesi. Raporlamanın geliştirilmesi, işe yeni başlayan birinin bile kolayca doldurabileceği formlar halinde derlenmesi. Raporların düzenli olarak değerlendirilmesi. Kolay anlaşılır ve çözümü kolay uygulanır yorumlar çıkarılması. Denetimin sürekli ve yapıcı hale gelmesi. Denetçilerin “müfettiş” olarak algılanmaktan çıkması. Çalışanların eğitim programının müfredatının çıkarılması. Belki de en çok zorlandığımız adım bu. Sokağında tabelası, zilinde adı yazmayan bir milletin, yaptığı işleri tek tek yazmasını beklemek zor.
Dördüncü adım, işletmeyi franchise şartlarında denemek olmalı. Yani yılların deneyimine ve müşterilerin ayak alışkanlığına dayanmayan, vasat bir yerde bir işletme açılarak karlılığı, çalışma şartları görülmeli. Genellikle onyılların oturmuş sanılan işleri, franchise verme aşamasından tamamen değişir, eksikleri tamamlanır, zamana ve farklı şartlara uydurulur. Ancak bu deneme yapıldıktan sonra franchise alanların paraları riske atılmalı. Franchise sisteminin büyüsünden yararlanmak isteyen kötü niyetlilerin sıkça yaptığı, denenmemiş işletmeleri parlak broşürlerle süsleyip satmak. Her yıl franchise fuarına katılan bu tür parlak denemeler oluyor. Ertesi yıl onları gören olmuyor tabii.
Sonuncu adımsa, franchise sistemini pazarlama. Önce yurt içinde, sonra yurt dışında satış yapılmalı. Firmanın destek ve denetimdeki gücüne ve başarısına göre, yurt dışındaki operasyon şekillendirilmeli. Genellikle yerel şartlara adaptasyon yapılması gerekeceği için, her ülkede yerel pazarı tanıyan ve kendini işe adayabilecek bir temsilci seçilmeli. Fakat işin ve adayların şartlarına göre alt pazarlara farklı temsilciler atanması, bir işletmenin franchise veren tarafından açılması, bölgede yönetim birimi ve eleman bulundurulması da gündeme gelebilir. Her durumda gidilen ülkede iyi bir danışman bulunmalı. Aksi takdirde yerel mevzuat ayağa dolaşabiliyor, beklenmedik formaliteler günleri haftaları yiyebiliyor. Bir tavuk üreticimiz, Almanya’ya franchise vermenin sevinciyle mevzuatı incelemeden aynen Türkiye’de yaptığı gibi inşaatını tamamlamıştı. Açılışa yakın restoranın Alman gıda mevzuatına uygun olmadığını anlaşılması, yatırımın neredeyse ikiye katlanmasına ve karsızlıktan kapanmasına neden olmuştu.
Bu yol haritasına uyulursa, yurt dışına franchise verilmesi mümkün. Öncelikle komşu ülkeler, Doğu Avrupa, Orta Asya, Orta doğu ülkeleri başarılı franchise markalar için hedef pazarlar olabilir. Üstelik, yurt dışında yatırımcılar franchise almaya bizde olduğundan çok daha yatkınlar.