PLANLI ÇALIŞMAK
Her kültürün atasözleri, o kültürün değerlerini ortaya koyar. Girişimcilerin kulağına küpe olması istenen, Fransa’da “hangi limana gideceğini bilmeyen kaptana hiçbir rüzgarın faydası olmaz”, Japonya’da “eylemsiz vizyon hayal, vizyonsuz eylem kabustur”, bizde “kervan yolda düzülür” gibi sözler. Şahsen tanıdığım küçük girişimcilerin çok azının bir hayat planı veya iş planı vardı. Toplum kültürü önemli, insan ister istemez benimser, ona uygun davranır. Kültürümüz birçok üstün özellik içeriyor, ancak planlama bunlardan biri değil. Küçük girişimcimiz de iş hayatında toplum değerlerimize uyuyor, “inanç” ve “çaba” ile hareket ediyor, “plan” yapmıyor.
Küçük girişimci ne yapar
Küçük girişimci gözünün gördüğü, kazandığını düşündüğü her işe girişir. Eğitimi, deneyimi olmaması gözünü korkutmaz, kendine güvenir, nasibimde varsa kazanırım, kaderimde varsa kaybederim der. Bu özgüveni cahil cesareti gibi değil, tersine ekonomimizin motoru olarak görüyorum. Girişimcinin deneyimsiz olması onun suçu değil, gördüğü her hedefe saldırıyor, eksiğini hisleriyle kapatıyor, iş zora girerse daha çok çaba ve feragatle sorunları aşıyor. Dünyanın bir ucuna gidip malını satıyor, yerleşip dükkan açıyor. Bizde girişimlerin %90’ı mikro ölçekli, bu oran girişimcisine eğitim ve sermaye sağlayan gelişmiş ülkelerin çok üzerinde, bu cesaret olmasa insanımız iş kuramaz, iş bulamaz, aç kalır.
Küçük girişimci işin altına elini değil gövdesini koyuyor, büyük çaba harcıyor. Plansız başlıyor, sorun çıktıkça çözüyor, yaşayarak öğreniyor. Her işi kendi yapmaya çalışıyor, uzun saatler çalışıyor, yetişemediği yerde eleman alıyor. İşyerinin kapısını sabah açıp akşam kapamayı işin gereği gibi görüyor. Maaşlı çalışsa yapmayacağı kadar işi, kendi işinde bedava yapıyor. Ekmeğini kaptırmamak için çabalıyor, kapısının önüne park edenle bile kavga ediyor. Bu çaba olmasa istihdamın %70’ini sağlayan küçük işletmeler ayakta kalamaz.
Büyük girişimci danışır, araştırır, kadro kurar, iş planı yapar, sonra yatırım yapar. Küçük girişimcinin kapsamlı araştırmaya harcayacak zamanı ve parası yoktur, nasıl yapacağını bilmez, güvendiği kişilerle, aklına yatan işlere girişir.
Büyük girişimcinin riski kendi dışındaki faktörlerdir, ekonomidir, kurdur, gümrüktür, rakiptir vb. Küçük girişimcinin en büyük riski kendisidir, kendine uygun işe girerse çalışır, kazanır, kendine uygun olmayan işe girerse bocalar, kaybeder. Küçük girişimci detaylı iş planı yapmasa bile, bazı temel sorulara yanıt vererek hayat planını yapabilir
Her ihtimali öngörmek
Küçük girişimci yatırım, ciro, masraf, kar konusunda kabaca da olsa bir plan yapar. Genelde benzer işi yapanlardan bilgi alır, deneyimlinin cirosunu, masrafını emsal alır, aceminin israfı, firesi, deneme yanılması çok okur, evdeki hesap çarşıya uymaz.
Küçük girişimci işe girerken kendine “iş tutmazsa ne yaparım” sorusunu sormalı, üç plan yapmalı.
“Kazanma” planı, her şey beklediği gibi giderse ne yatırıp ne kazanacağını gösterir. Beklentilerini hayallerine, tahminlerine değil, bizzat görüştüğü, koşulları kendine benzeyen girişimcilerin, işletme sonuçlarına bakmalı, biraz da ihtiyat payı koymalı.
“Yürütme” planı, işler beklediği gibi gitmezse, masrafı kısarak işini nasıl ayakta tutacağını gösterir. İşin mümkün olduğu kadar fazla kısmını bizzat yapabilmeli, bildiği işe girmeli.
“Kurtulma” planı, iş yürümezse en az zararla nasıl kurtulacağını gösterir. Yatırımda israftan kaçmalı, ikinci eli olan ekipman almalı, hava parası olan dükkan tutmalı, devredilebileceği işe girmeli.
Müşterisini seçmek
Küçük girişimci işinde nasıl bir müşteri kitlesine hitap etmek istediğini kendine sormalı. En basit ayrımla, kolay müşteri mi, zor müşteri mi istediğine karar vermeli.
Çevresinde zor insanlarla geçinebiliyor mu, iletişim becerisi, ikna kabiliyeti, strese tahammül, olumlu bakabilme, taviz verebilme, öfke kontrolü gibi kişilik özellikleri hangi müşteriye hitap etmesine uygun, onu tartmalı, kendisini tanıyanlara danışmalı.
Zor müşteri yüksek bedel öder ama iyi ürün, iyi hizmet ister. Kolay müşteri ucuza almak ister ama uğraştırmaz. Müşteriye yanlış yapan ayakta kalamaz, girişimci başa çıkabileceği, beklentisini karşılayabileceği müşteri kitlesine hitap etmeli, işini buna uygun seçmeli.
İşteki rolünü seçmek
Küçük girişimcinin hayalleri büyük, sermayesi küçüktür. Patron olma hayaliyle kendi işini kurar, çalışanlarından fazla çalışır, işin altında ezilir ama para yatırdığı için bırakamaz. İşin esarete dönmemesi için girişimci hayat planını yapmalı, işteki rolünü başta seçmeli. Ne yatırım yapıldığı, seçilecek ekipmanı, kurulacak kadroyu, yapılacak ciroyu, dolayısıyla girişimcinin işteki rolünü belirler.
Küçük yatırımla basit iş kurulur, basit kadro kurulur, girişimci zor işleri kendi yapar, kolay işleri elemanlara yaptırır, işinin işçisi olur.
Orta yatırımla sıradan iş kurulur, az deneyimli kadro kurulur, girişimci onları eğitir, yönetir, motive eder, ekip lideri olur.
Büyük yatırımla büyük iş kurulur, deneyimli kadro kurulur, girişimci patron olur.
Yatırım planını işteki rolünü seçerek yapan hayal kırıklığı yaşamaz.
İşini rakamlarla izlemek
Büyük girişimci plan yapar, bütçe yapar, şirketin, işin hesabını tutar. Küçük girişimci cepten harcar, cebe atar, hesap tutmaz. Kadrosu işi yürütmeye yeter, plan, bütçe, maliyet, depo vb. için ayrı eleman almaz, kayıt tutmayınca hesap da çıkmaz. Yaptığı ciroyu bilir, ama enflasyon ortamında geçen yılla değil, geçen ayla bile karşılaştırmanın anlamı olmaz.
Girişimci kendi işi için önem taşıyan göstergeler bulmalı, izlemeli, analizini yapmasa bile kabaca işin nasıl gittiğini görmeli. Yaz tatilinin, ramazanın, ayrılan elemanın işi nasıl etkilediğini bilmeli. Geçen haftanın aynı günüyle, geçen yılın aynı haftasıyla karşılaştırmalı, düşmüşse masraf kısmalı, artmışsa yatırım yapmalı.
Enflasyondan arınmış basit göstergeler neler olabilir? Örneğin pideci, günlük TL cirosunu kıymalı pidenin TL fiyatına bölse, her gün kaydetse, pide cinsinden satışı izler. Örneğin pakete çalışan işletme günlük sipariş adedini izlese, işin artıp azalmasını görür. Örneğin saatlik eleman çalıştıran işletme, cirosunu ödediği çalışma saatine bölse, çıkanı kura bölse, bir saatlik mesainin kaç dolar satış sağladığını izler. Kuyumcu hesabını gram altınla tutar ya, onun gibi. İşlerin kimi ciroya, kimi kara, kimi müşteri sayısına, kimi müşteri başına satışa, kimi teklifin satışa dönüş oranına, kimi stok dönüş hızına, kimi alış-satış vadesine vb. büyük önem veriyor olabilir, girişimci kendine uyanı izlemeli.
Büyük, küçük ve zincir işlerde bulundum, gördüm ki küçük girişimci büyük masrafa girmeden de planlı çalışabilir. 1-2 değişkeni seçip, enflasyondan arındırıp, haftalık izlese, yıllık bütçe yapıp altı ayda bir revize etse, başı derde girmeden çok önce tehlikeyi görür, tedbirini alır. Aman dikkat..