AVM standları
Alışveriş merkezlerinin en canlı yürüme alanlarında kurulan standlar yerine göre dükkanlardan bile daha iyi iş yapıyorlar. Küçük alana kurulduğu için kiraları da düşük oluyor, her geçen önünden geçtiği için daha çok müşteri çekiyor. Genelde düşük fiyatlı ürünleri sattıkları için de kolay alıcı buluyorlar. Sadece satış değil, tanıtım amaçlı standlar da rağbet görüyor. AVM girişleri, firmalar ürün ve hizmet tanıtımı için tercih ettikleri yerler.
AVM yönetimleri stand kiralamada satış yapılıyorsa aylık veya günlük fiyat uyguluyorlar. Tanıtım ve satış gücü yüksek olduğundan, fiyatlar da yüksek oluyor. İyi bir AVM tanıtım standından bir hafta sonu için 500 $ alıyor. Satış için istenen aylık kiralar da 1000 liradan başlıyor, birkaç bin liraya kadar çıkabiliyor. Herhalde kulağa az gelsin diye rakam yükselince TL yi bırakıyor, 1500 $, 3500 € gibi rakamlar telaffuz ediyorlar. İyi bir AVMde canlı bir nokta için bu kirayı ödeyecekler sıraya giriyor.
Şekerlemede Çook Şeker ile başlayan bu akım, Alman Haribo hakimiyetinde devam ediyor. Çikolatada ilk marka olan Bind 15 kadar AVM de yer aldı. Yakın zamanda birçok çikolata markası daha çıktı, çikolatanın üzerine logo bansalar, şekilli çikolata üretenler var. Haşlanmış tane mısır standları Malezya’lı Daily Fresh ile başladı. İşin basitliği, yatırımın ucuzluğu ve karlılığı nedeniyle hızla Corn in Cup, Mısırane, Sarı Şekerim gibi çok sayıda takipçisi çıktı. Ekipmanı iç piyasadan, ürünleri ithalatçılardan alıp 3-5.000 TL ile işe girmek de mümkün, ama iyi AVM lerde yer kiralayan markalar 15-20.000 $ toplam bedel alabiliyorlar. Elma şekerlerini yepyeni bir yorumla çok çeşitli ve göz alıcı şekilde süsleyen Sihirli Elmalar AVM lerde 12.000 $ yatırımla açılıyor, sınırlı çeşitle marketlerde de satılıyor. Ülkemize yeni gelen çikolata çeşmesi, büyük boyutlu şelalelerden akan renk renk çikolataları ile göz alıyor. Choconet markasının hızlı yayıldığı bu sektörde ithal ve yerli ekipman kullanılıyor. Esasen ekipman değil, iş yapacak yer kıymetli. 5-15..000 $ yatırımla girilen standlar 20-40.000 TL ciro yapabiliyor. Waffle da AVM standları ile yaygınlaşan ürünlerden. Waffle Art, Waffle Express gibi markalar toplam 20-30.000 $ yatırımla açılabiliyor. Kahve ve sıcak içecek otomatları da AVM lerde stand olarak denendi ama pek tutmadı.
Kızarmış patates herkesin sevdiği bir ürün, ama AVM lerde ortak alanda kızartma kokusu istenmiyor. Özel ekipmanla yağsız kızartan Mr. Pato 18.000 $ yatırımla kuruluyor. Helezon yay gibi kesilip çubukta kızartılan İngiliz Chip Stix özel filtre ile koku sorununu giderdi. Bir ara hızlı yayılan İtalyan usulü bardakta makarna pek tutmamış olacak ki, AVM lerden kayboldu. Amerikan usulü hot dog satan sosis standları da pek ilgi görmedi. En istikrarlı gelişen, iyi AVM lerde yurt dışını görmüş ve hot dog yeme alışkanlığını edinmiş kitleyi yakaladığı yerlerde, New Franks oldu. fazla iş yapamadı. Buna karşın başta direnç gören çiğ köfte, AVM lerde stand olarak yerini aldı. Komagene, Köftecim bu sektörün önde gelen markaları. Yatırım toplam 15-20.000 $ arasında, iyi ürün hedef kitleyle buluşunca ciro fazlasıyla tatmin edici oluyor. Ama yerli ürün olmak tek başına yeterli değil. Fındık, leblebi, tarhana çorbası, kuru yemiş, simit satan küçük standlar tutmadı. Belki ürün çeşidi yetersiz, belki standları sönük kaldı, belki de tüketici çocukluğundan hatırladığı bir avuç şeye bir öğün yemek parası vermek istemedi.
Buna karşın Simit Sarayı AVM içinde açtırdığı 40m2 standını 60-70.000 $ yatırımla kurduruyor, donuk gelen zengin çeşitleri taze pişiriyor, çay ve kahveyle birlikte satıyor, cafe gibi hizmet veriyor. Meyve suyu sıkıp veren standlar aynı zamanda dondurma, waffle, kek gibi ürünler de satıyor, etrafında oturma alanı yaratıyor ve bir tür küçük cafe gibi çalışıyor. Juice Planet bu alanda hızla yayılan İzmir kökenli bir marka. Toplam 30-50.000 $ yatırımla kurulabiliyor. Daha hafif tasarımlı mobil stand fiyatı 10.000 $ civarında.
Gıda dışında gümüş takı veya bijuteri satan, bilgisayardan yıldız falı bakan, kişiye özel baskılı tişört yapan, çok çeşitli süslü sabunlar satan, himalaya kaya tuzundan abajurlar ve sair aksesusar satan birçok stand daha var. Bunların da yatırımı 10-20.000 $ civarında. Ama nerede yer alacağı önemli, yanlış yerde iş yapmıyor, kapanıyorlar.
AVM ler stand alanlarını aylık kiralıyor, uzun süreli sözleşme yapmıyorlar. O bakımdan girişimciler yatırımın düşük olmasını tercih ediyor. Ama işin karlılığı yüksek, yatırımını çok hızlı şekilde geri ödüyor. Örneğin 20.000 $ harcanan bir mısır standının AVM nin açıldığı ay 100.000 TL ciro yapıp yatırımını çıkardığı görüldü. Karlılıktan ötürü bu işi yapanlar iyi yerleri kendileri işletiyor, şüpheli gördükleri yerleri franchise ediyorlar. Alıcıların özellikle yer seçimine dikkat etmesi şart.
AVM eğlence parkları
AVM’lerin hayatımıza girmesiyle birlikte, lunaparklar da kapalı alanlara taşındılar. Büyük alanlar kiralayan bu kapalı alan eğlence merkezlerinde lunapark benzeri gondol, çarpışan arabalar gibi eğlenceler, alçak tavana uyarlanmış şekilde yer alıyor. Bilgisayar nesli çocuklar ve gençler, bilgisayar oyunlarının simülatörlerle desteklenmiş versiyonları olan motor yarışı, araba yarışı, tekne yarışı, kayak pisti, yakın dövüş gibi oyunları tercih ediyorlar. Her türlü oyunun toplandığı bu büyük alanlar AVM lerin önemli çekim merkezlerinden birini oluşturuyor. Eğlence parkları hem küçüklerin hem büyüklerin yoğun ilgisiyle karşılaşıyor. Kullanılan makinelerin teknolojisi ve sundukları eğlence oldukça gelişti. bowling, video oyunları, pinball, Kiddie Ride, atış poligonları, simulatörler ve 5 boyutlu sinemalar ile çok farklı oyun alanları oluşturmak mümkün.
Alışveriş merkezlerindeki eğlence merkezleri her büyüklükteki alanda kurulabiliyor. 100 m2 bir mağazaya birkaç otomat koyup, başına bir eleman oturtup, jeton satarak da işletilebiliyor. AVM nin ortak alanında miniklerin bineceği küçük bir tren de dolaşabiliyor. Cevahir Atlantis gibi altı katlı, 58.000 m2 alana da kurulabiliyor. Genelde 1.000-2.000 m2 büyüklüğünde oluyorlar. İşletmesi kolay, masrafı az, hammaddesi firesi olmayan bir iş. Birkaç yer işleten zincirler de var, tek bir yere sahip olan işletmeciler de. Oyunların çok ve çeşitli olması gerektiği için, küçük alana çok makine koyuluyor, yatırım 1000 $/m2 yi buluyor. İşin güzel tarafı, masrafı az olan bu sektörde yatırımın 1-2 yılda geri kazanılması. İşletmenin kolay, karlılığın yüksek olması nedeniyle franchise veren yok, kar edecek yeri bulan kendi işletiyor.
Ekipman ithalatçısı Balo (balo.com.tr) 15 yabancı firmanın Türkiye distribütörü, kendisi de işletmecilik yapıyor. Samanyolu (playland.com.tr) çocuk oyun ekipmanı üretiyor ve Playland adıyla birkaç AVM de işletmecilik yapıyor. Tırtılsan yerdeki çizgiyi izleyen minik trenlerin üreticisi, 30 kadar AVM de işletmecilik yapıyor
Eğlence parklarının yeni gözdesi 5 boyutlu sinema. 4, 8, 9 Kişilik kabinlerde özel gözlüklerle ekrandaki filmi üç boyutlu olarak izlerken, kabinin görüntüye uyumlu hareketleri ile kendini filmin içinde buluyor. Kabin içindeki rüzgar, yağmur, baloncuk gibi efektler de beşinci boyut olarak bu gerçekliği tamamlıyor. Kurulan makinenin kalitesi ve kapasitesine göre yatırım 150 bin$ ile 300 bin$ arasında değişiyor. Eğlence merkezlerinden ayrı, ortak alanda veya küçük mağazalarda kurulan 5D kabinleri, 15 m2 alana gereksinim duyuyor. İzleyiciler bu sanal gerçekliği sevdi, sabırla kuyrukta bekliyorlar. Tek elemanla kolay işletilebilmesi, sensörleri ile müşteri sayısını kaydettiği için kaçak olmaması, yatırımın hızlı geri dönmesi sayesinde kolayca yatırımcı buluyor.
Ekipman ithalatının yanı sıra Ankara Cepa ve Kentpark’ta işletmecilk de yapan Funpark (funpark.com.tr), 4 koltuklu kabinlerinin 3 eksenli hareket ve 3 eksen etrafında dönüş kabiliyetiyle, rakiplerinden ayrılıyor. Küçük kabin, müşterilere kendilerine özel gösterim yapıldığı izlenimini veriyor. Toplam 200.000 $ civarında yatırımla işe başlatabiliyor. Masrafları düşük olan bu işte, cirodan %80 kar kalıyor. Bu da yatırımın bir yıla kalmadan çıkması demek.