ZİNCİRLEŞME YOLUNDAKİ MAYINLAR
Ülkemizde franchise ile büyümeye çalışan binlerce zincir var. Ama aralarında yüzlerce yer açıp, onlarca yıl sürdüren az var. Franchise sisteminin bu ülke için çok gerekli olduğuna inanıyorum, başarının formüllerini ve başarısızlığın nedenlerini anlatmaya çalışıyorum. Zincirleşirken hemen herkesin yoluna çıkan, adeta mayın gibi üstüne basınca patlayan tipik sorunlar var. Bunlara değinelim, belki birilerinin üstüne basmasına engel oluruz.
1) KENDİ GİBİ MAYINI
Küçük girişimci kapsamlı araştırma yapamaz, kendi gözlemlerine ve ihtiyaçlarına dayanarak iş fikri geliştirir. Bazen kendinin müşterisi olduğu bir ürün veya hizmeti, herkes görse alır diye düşünür. Bazen yurt dışında bir şey görür, sever, herkes sevecek sanır. İlk birkaç işletmeyi kendi gibi düşünenlerin çok olduğu yerlerde açar ve başarılı olur. Yayılmaya başlayınca bir noktadan sonra kendi gibi düşünmeyen tüketicilerle karşılaşır, onları değiştirmeye çalışır, yapamaz, kendini değiştirmeye çalışır, yakışmaz.
Herkesin kendi gibi davranacağını sanmak, zincirleşme yolundaki mayınlardan biri. Güvenli bölgede kalsa sorun yaşamayacak, ama büyümenin cazibesi ile tehlikeli bölgeye geçen basıyor, mayın patlıyor. Çaresi, büyüme stratejisini kapsamlı araştırma ile belirlemek, ne zaman neyle karşılaşacağını öngörmek, konseptini uyarlayabileceği kadar büyümek.
2) SİSTEMSİZLİK MAYINI
Franchise bu ülkenin girişimcisinin “ruhuna” en uygun yönetim biçimi. Başarılı birinin peşinden gitmek, bir markanın bayrağı altında canla başla çalışmak, taraftar ruhuyla başarıyı paylaşmak, tam bizim insanımıza göre. Ancak franchise bu ülkenin girişimcisinin “aklına” pek uymuyor. Organizasyon, disiplin, çalışma, istikrar, raporlama, hesap, kitap gerektiriyor. Saman alevi gibi parlayan, her şeyi göze alan, her zahmete katlanan insanımız, soğukkanlılık ve organizasyon gerektiren işlerde başarılı olamıyor.
Zincirin kurucusu işini bilen ve satıcı ruhlu biriyse franchise alanlara hayallerini satıyor, 15-20 şubeye kadar rahat büyüyor. Vizyon sahibiyse 50-60 şubeye kadar sorunlara pratik çözümler bularak durumu idare ediyor. Patron da, çalışanlar da, franchise alanlar da yurdum insanı olduğu için sisteme gerek duymuyor, çalışma heyecanı ve pratik çözümlerle yetiniyorlar.
Sistemsiz büyüyerek yönetebileceği sınırı aşmak, zincirleşme yolundaki bir mayın. Herkes için sınır başka, ama bir yerde erişiliyor, geçip de mayına basan patlıyor. Çaresi sistem kurmak, ama çoğu kişi bunu beceremiyor. Son çare zinciri sistem kurabilecek birine satmak.
3) PAYLAŞIM MAYINI
Franchise veren anlaşmayı kendi avukatına hazırlattığı için kendi menfaatine olan maddelerle dolduruyor. Dayattığı koşulları kabul edenlere franchise verdiği için karını baştan garanti gibi görüyor. Pozisyonel gücün verdiği heyecanla hem yatırım harcamasından, hem işletme gelirinden hak ettiğinden fazla pay alıyor. İşi bilen adaylar koşulları kabul etmiyor, daha az deneyimli, daha az sorgulayan kişilere franchise vermek zorunda kalıyor. F&M deyişiyle, kuzuları kaçırıyor, kuşlara kalıyor.
Zincirleşme yolundaki mayınlardan biri de dengesiz paylaşım. Hak ettiğinden fazlasını isteyen bu mayına basıyor, hesap kitap bilmeyen beceriksizlere franchise verince mayına basmış oluyor. Çaresi, maddi koşulları ve merkezi destekleri önce franchise alan para kazanacak şekilde tanımlamak. Bu da ancak bilinçli, sistemli ve verimli çalışmayla mümkün. Alanlar para kazanmazsa zincir batar, ama alanları batırarak bir süre suyun üzerinde kalabilir.
4) TAKLİTÇİ MAYINI
Zincirleşen, başarılı ve yeni bir iş fikrinin kanıtını piyasaya sunar. Önceden dikkat bile çekmeyen işler, zincirleşince rakipleri çeker, hatta kendi içinden çıkarır. Rakipler konsepti geliştirmeye zaman ve para harcamaz, doğrudan taklit ederler. Eleman yetiştirmekle uğraşmaz, zincirden eleman çalarlar.
Büyüme yolundaki mayınlardan biri, işi büyütürken rakibin daha cevval çıkıp pazarı kapmasıdır. Çaresi, doğru stratejiyi baştan belirlemek, hazır olmadan işe başlamamak, kendi rekabet üstünlüklerini öne çıkararak rakiplerin önünde koşmak.
Büyüme yolunda çoğu girişimci bir yerde mayına basıyor. Az hasarla atlatan markalaşıyor, atlatamayan yolda kalıyor. Doğru stratejisi ve sağlam sistemi olanın mayından korkmasına gerek yok. F&M olarak 20 yılı aşkın süredir danışmanlık veriyoruz, en çok da bu ikisi üzerinde duruyoruz. Ama açıkçası mayına basmışlara bile bunların önemini anlatamıyoruz. Malum insanımızın ruhu ve aklı farklı çalışıyor. Yıllar içinde gelişimini izlediğiniz ve bir türlü büyüyemeyen markaları şöyle bir hatırlayın. Sonra mayınları gözünüzün önüne getirin. Eminim hangi mayına nerede, ne zaman bastığını net olarak söyleyeceksiniz.